اخبار گچساران

گچساران در یک نگاه
نویسنده : زواره کائیدی - ساعت ٩:۱٧ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۸/۸/٢٧
 

نگاهی به جاذبه های تاریخی، فرهنگی و طبیعی شهرستان گچساران

استان کهگیلویه و بویر احمد به واسطه قرار گرفتن در بین استان های خوزستان ،فارس، اصفهان، چهار محال و بختیاری و بوشهر که هر کدام از این استانها دارای سابقه دیرپایی  در فرهنگ و تمدن ایران زمین هستند. از موقعیت ویژه ای برخورداراست. از آن میان شهرستان گچساران به دلیل قرار گرفتن در بین دو منطقه فرهنگی خوزستان و فارس و ایفای نقش پل ارتباطی بین این دو منطقه بسیار حایز اهمیت است و مطالعات باستان شناسی در این منطقه خواهد توانست بسیاری  از نکات مبهم آن را روشن سازد. در یک نگاه کلی آثار تاریخی، فرهنگی و طبیعی شهرستان گچساران به سه دسته تقسیم می شود:

1-   آثار دوره پیش از تاریخ

2-   آثار دوره تاریخی

3-   آثار دوره اسلامی

جاذبه های طبیعی

از استان فارس که وارد حوزه گچساران می شوی، منطقه ای از غرب رودخانه شیو باستان و پل تاریخی پرین (پریم) آغاز می شود و در جهت غرب امتداد می یابد که در پناه کوه های با شکوه و سر به فلک کشیده عنا ، دلو، قلات و  کوه های اسطوره ای و شاهنامه ای الورز با اشکفت شاه معروفش قرار دارد . این چشم انداز طبیعی که در یک برش شرقی- غربی تا کهگیلویه (آرند  چرام)  ادامه دارد به تحقیق زیباترین برش طبیعی- تاریخی استان کهگیلویه و بویر  احمد است .منطقه باشت و باوی مانند بهشتی سر نهاده بر دامان کوه بزرگ خامی، هر صاحب ذوقی را به  شگفتی وا می دارد. این بهشت از شهر باستانی باشت آغاز می شود و در مسیر جاده باشت- دهدشت ادامه می یابد. دو سوی این جاده تا انتهای حوزه استحفاظی باشت که روستای تاریخی شاه بهرام است زیباترین جلوه های طبیعی را داراست.منطقه رودخانه رونه واقع در دامنه های شمالی کوه خامی ، یکی از جاذبه های شگفت باوی است که از دیر باز تفرجگاه مهمی به شمار می رفته است. در صورت سرمایه گذاری بیشتر از طرف سازمان،  این منطقه می تواند موقعیت مناسبی در جذب گردشگر باشد. قلمروی جغرافیایی روستاهای تاریخی دولیاری، نارگ موسی، شیخ جلیل و شاه بهرام از دیگر جاذبه های طبیعی منطقه باشت و باوی است .از این میان ،روستای تاریخی شاه بهرام که به دو منطقه گرمسیر و سردسیر تقسیم می شود از تنوع جاذبه های بیشتری برخوردار است.در دامنه ها ی خامی و در کنار روستای تاریخی شاه بهرام، دو روستای  فتح ونیم دور واقع شده اند که از جهت داشتن انبوه ترین باغ های انگور روزگاری در سرتاسر جنوب بی نظیر بوده اند. از دو راهی باشت به گچساران ، در فاصله دو و نیم کیلومتری منطقه زیبا و دیدنی شلال دون واقع شده است که به ویژه در فصل بهار، رستاخیزی از شور و شوق در آنجا به پاست. این منطقه با توجه به اینکه در دو سوی جاده شیراز – اهواز واقع شده قابل دسترسی برای همگان است که دارای موقعیتی ممتاز و دیدنی است. پس از شلال دون و خان احمد منطقه زیبای پشتکوه واقع شده که چشم انداز های طبیعی – تاریخی خود را داراست .توسعه باغداری مدرن در این منطقه در سطح شهرستان جایگاه ویژه ای دارد . از منطقه خان احمد تا پل خیرآباد با تپه ماهورهای با شکوه خود، تنوع دلنوازی در طبیعت و چشم انداز منطقه ایجاد کرده است. چنان که در یک تعبیر زیبای هنری گویی از دستگاه شور وارد ماهور وهمایون می شوی.

حد فاصل روستای میشان در مرز استان فارس تا روستا و چشم اندازطبیعی – تاریخی دژ سلیمان در گچساران ، منطقه و روستاهای چم شیر، باباکلان و آبشیرین قرار دارد که زیستگاه ترکان غیور وبی آلایش و صمیمی قشقایی است. ترکانی که شکوه و شکست ایل قشقایی را توأمان در حیات خود بر روی زین اسبان خویش حمل می کنند .

سهم بانوان قشقایی در صنایع دستی استان غیر قابل انکار است . قالی و قالیچه و فرش گلیم و گلیم های قشقایی با نقش های خیال انگیز از رویای ایلی پر فراز ونشیب جایگاه ویژه ای در صنایع دستی دارد . شایسته یادآوری است  که مانند بسیاری از مناطق تاریخی، ساکنان قشقایی در حاشیه رود بزرگ زهره آرام گرفته اند .

در هقت کیلومتری جاده گچساران به چرام تنگ زیبای دیل و طبیعت شگفت انگیز روستای گناوه واقع شده که از طرف میراث فرهنگی و گردشگری استان  نامزد سرمایه گذاری جهت جذب گردشگر شده است . قلات گناوه در سفر دوم ریاست محترم  جمهوری به عنوان منطقه نمونه گردشگری تعیین شده و کار سامان دهی گردشگری روستا با عقد قرارداد در حال شروع می باشد .

در فاصله روستای مارین تا امامزاده سید جمال الدین (ع)، روستاهای آرو، اسپر، شامبراکان و نازمکان و رودبال واقع شده اندکه با شکوفه های سحر انگیز بادام های وحشی خود و نرگس زارهای پراکنده در دامنه های تپه ماهورها حکایتی از راز ورمز یک زندگی عاشقانه را در خود رقم زده است .

در دو سوی جاده گچساران – بهبهان در 30 کیلومتری گچساران، دشت وسیع لیشتر با همه جاذبه های خاص خود از جمله گنبد تاریخی لیشتر (سلجوقی) قرار دارد . منطقه خیرآباد در کنار رود خانه خیرآباد و آثار تاریخی ازجمله پل دوره ساسانی، پل خیری و محمد خان و چهار طاقی (آتشگاه) نیز از جمله جاذبه های طبیعی و تاریخی گردشگری شهرستان است.

از گچساران به سوی دیلم و گناوه از راه جاده پازنان، جادویی ترین تپه ماهورهای جنوب وجود دارد که تا دریا امتداد می یابد . این مناظر طبیعی به تحقیق در سراسر ایران بی نظیر است .آستان مبارک امامزاده بی بی حکیمه خاتون (س) فرزند امام موسی کاظم (ع) ،در همین مسیر از جاذبه های گردشگری و زیارتی مهم جنوب و کشورهای حوزه ی خلیج فارس به شمار می رود. از دیگر مناطق گردشگر پذیر در شهرستان گچساران ،می توان به تنگ گنجگون در کنار روستای جهاد آباد نارک نام برد که از روستای امامزاده جعفر قابل دسترسی می باشد . امامزاده اسماعیل (ع ) در غرب شهر گچساران و به فاصله ی 5 کیلومتری آن و آبشار فصلی و بقعه ی امامزاده سید محمد (ع) در 10 کیلومتری جنوب شهر دوگنبدان در روستای پشه کان ، نیز از جاذبه های دیدنی گچساران است .

وجه نامگذاری گچساران و دوگنبدان

برای نامگذاری شهرستان گچساران با مرکزیت  دوگنبدان باید به  سه علت توجه کرد . گچساران نامی است جدید بر منطقه ی خاصی از این شهرستان که بعد ها به صورت عام بر کل شهرستان اطلاق گردید. این نام که گویا پیشتر    گچ کوراوغلی بوده است ، با رونق نفت در منطقه مطرح شده که بعد ها به گچساران تغییر یافته است . اما در خصوص نام مرکز شهرستان یعنی دوگنبدان ، باید گفت دو دیدگاه وجود دارد:

بر بنیاد یکی از این دو دیدگاه ، این نام به علت وجود دو مسجد در شهر بوده است اما درست تر ، این است که این نام را با تکیه بر واژه ی      " گنبذ " و حمل آن بر آتشگاه ، بر دو آتشگاه مثل چهار طاقی خیر آباد و ملغان یا خان احمد انتخاب کرده باشند . بنابراین ،  بنیاد دیدگاه اول نام ، نامی اسلامی و احتمالاً صفوی اسلامی و بر اساس دیدگاه دوم نامی ساسانی است. اما زیباتر از همه ی این وجوه ، وجه اسطوره ای این نام است در شاهنامه قلعه و دژی است به نام  " دژگنبدان " که در زمان گشتاسب ، این پادشاه فرزند خود اسفندیار را برای آسودن از زحمت او در این دژ به بند می کشد و بر بنیاد باورهای بومی   خرابه های دژی بر فراز کوه شهروی پشه کان (پشنگان) گچساران خرابه های این دژ است.

صنایع دستی شهرستان گچساران

شهرستان گچساران از قدیم الایام (قبل از کشف نفت) به دلیل وجود بافت عشایری و سکونت اقوام گوناگون قابلیت خاصی در زمینه صنایع دستی داشته است .

ایل های باوی ، قشقایی و بویر احمدی ساکن گچساران هر کدام در گونه های خاص هنری و صنایع دستی صاحب سبک و اعتبار بوده اند قبل از این اقوام، ساکنان اولیه گچساران در هنر هایی همچون سفال سازی ، تولید وسایل فلزی و ابزار تهیه شده از چوب و سنگ مهارت داشته اند که اشیا کشف شده در مناطق باستانی شهرستان گواه این مدعا می باشد.

اقوام لر و ترک ساکن در شهرستان گچساران، در بافت انواع قالی ، گلیم، گبه ، وسایل کوچ و... صاحب سبک اند و قالی و قالیچه های آنان در بازارهای شیراز و اصفهان و سایر شهرهای کشور خریداران و مشتریان خاص خود را دارد .این اقوام افزون بر صدور این کالاها برای رفع نیاز های خود نیز تلاش و تولید می کنند.